كد مطلب: 19
تعداد بازدید : 2160
تاريخ انتشار: دوشنبه 11 اسفند 1393 ساعت 20:27
آخرین بروزرسانی:

سید یوسف آزاد

صنعت اکوتوریسم در شهرستان سبزوار

اکوتوریسم بیان علاقه مندی انسان به مظاهر طبیعی و جاذبه های ذاتی آن می باشد که در سالهای اخیر با صنعتی شدن جوامع، پیشرفت صنعت حمل ونقل و نیازمندی به گذران اوقات فراغت جهت کاهش فشارهای روانی با استقبال چشمگیری روبرو شده است.
th_b_image_ac1_65

با نگاهی واقع بینانه به شهرستان سبزوار که از نظر وسعت مقام اول واز نظر جمعیت مقام دوم را در سطح استان خراسان رضوی به خود اختصاص داده است با تنوع پدیده های طبیعی، ژئومورفولوژیکی و میکرو اقلیم های متعدد مواجه هستیم که هر کدام به نحوی می تواند سهم قابل توجهی از این صنعت نوپا را به خود اختصاص دهد.
قرار گرفتن در مسیر مهمترین راه ارتباطی (تهران- مشهد) با قابلیت جابه جایی سالانه بیش از 20 میلیون مسافر موقعیت مطلوبی را در جهت فراخوانی گردشگران اکوتوریستی سبزوار فراهم کرده است.
فاصله اندک کوه و کویر با مجموعه ای از جاذبه های طبیعی و منحصر به فرد از جمله دو رشته کوه عمده ،جغتای به طول 110 کیلومتر و کوه میش به طول 90 کیلومتر با قله ها و صخره های بکر و بازگشایی نشده که سرچشمه بسیاری از رودهای فصلی منطقه را تشکیل می دهد، عرصه های بیابانی و ماسه زارهای وسیع که بخش اعظم آن شامل تپه های ماسه ای پشته عباس می باشد که در انتها به کویر مزینان و از جنوب به کوه پروند و از غرب به تپه های ماسه ای دشت استپی خارتوران محدود می گردد. تپه های ماسه ای ده نبی نمونه دیگری است که تا شرق روستای حارث آباد ادامه یافته و سپس به تپه های ماسه ای شامکان متصل می شود ،که خود پتانسیل ارزشمندی جهت برپایی تورهای شن نوردی و مسابقات شتر سواری محسوب می شود. و از سوی دیگرمحدوده های حفاظت شده غنی از جمله پناهگاه حیات وحش شیر احمد و منطقه شکار ممنوع پروند با گونه های کمیاب جانوری و گیاهی توانهای اکوتوریستی ما را تشکیل می دهند که در صورت شناسایی آنها به دوستداران طبیعت موجب توسعه اقتصادی، بهبود شرایط زندگی و کاهش نرخ مهاجرت از سطح شهرستان سبزوار خواهد شد.
به دلیل محدودیت زراعی و منابع ارضی در شهرستان سبزوار پدیدۀ مهاجرت بخصوص در مناطق روستایی افزایش چشمگیری یافته است. مهاجرت بی وقفه نیروی جوان و جویای کار به دلیل کاهش فرصتهای شغلی، نیاز به یک راهکارجدید، جهت اشتغال با کمترین فشار ممکن به منابع حساس و شکننده (آب و خاک) را اجتناب ناپذیر ساخته است. با توجه به وسعت زیاد شهرستان و به تبع آن وجود جاذبه های متنوع طبیعی از جمله رخساره های متعدد ژئومورفولوژیکی و تنوع زیستی (گیاهی و جانوری) انتظار می رود با توسعه بخش اکوتوریسم و سرمایه گذاری در طرحهای مختلف گردشگری زمینة اشتغال و محرومیت زدایی فراهم شود.
بر طبق آمار کسب شده در سرشماری سال 1375 جمعیت روستایی شهرستان سبزوار در حدود 08/2 درصد رشد منفی را نشان می دهد و در این میان روستاهای کوهستانی با اینکه دردل طبیعت جای گرفته و از جاذبه های متنوع طبیعی برخوردارند بیشتر از سایر روستاها در معرض پدیده مهاجرت واقع شده اند.
با توجه به ظرفیتهای اکوتوریستی مناطق کوهستانی و سایر نقاط لازم است تا مطالعاتی در زمینۀ زیرساختهای ژئومورفولوژیکی، قابلیتها و تنگناهای طبیعی و فرهنگی موجود انجام شود تا نتایج حاصل از این امکان سنجی به شناسایی مکانهای مناسب جغرافیایی جهت اجرای طرحهای گردشگری و انجام سرمایه گذاریهای لازم منجرگردد.

به طورکلی می توان نتایج بهره برداری از جاذبه های اکونوریستی در سطح شهرستان سبزوار را در موارد زیر خلاصه کرد.
راهکارهای اجرایی شدن صنعت اکوتوریسم (طبیعت گردی ) در شهرستان سبزوار
1- فراهم نمودن امنیت در مناطق گردشگری اولین گام برای تحقق اهداف اکوتوریستی است و در غیر این صورت تمام فعالیت ها در این زمینه بی ثمر رها خواهد شد. با توجه به وسعت شهرستان و دور بودن اکثر مناطق طبیعی از شهر سبزوار لازم است پایگاههای بسیج محلی فعال شده و با تشکیل گروههای گشت و بازرسی سطح نظارت دراین مناطق را افزایش دهند و با مزاحمین امنیت و آسایش گردشگران برخورد شدید و قانونی شود.
2- به دلیل عبور جاده آسیایی تهران مشهد از بخش عمده شهرستان سبزوار، بهترین منبع جذب گردشگر، مسافرانی هستند که دراین مسیردرحرکتند، برای نیل به این منظور، با نصب تابلوهای تبلیغاتی و معرفی جاذبه های اکوتوریستی در ابتدای محورهای مورد نظر و ایجاد کمپ های اسکان موقت با ارائه حداقل خدمات، می توان گامهای اولیه وکوتاه مدت را در این زمینه برداشت. در کنار این اقدامات اولیه، توسعه راههای ارتباطی وآسفالته به مناطق اکوتوریستی، راه اندازی مراکز اقامتی- پذیرایی و اورژانس سیار جهت خدمات رسانی بهتر ومطمئن تر به گردشگران در دراز مدت ضروری به نظر می رسد.
3- پیشنهاد می گردد که برای به حداقل رساندن تهدیدهای زیست محیطی و فرهنگی ناشی از توسعه اکوتوریسم، در آغاز اجرای هر طرح گردشگری ضمن تعیین مدیریت واحد در حفاظت و نگهداری از اماکن طبیعی با تشکیل جلسات توجیهی و دعوت از اساتید دانشگاهی سطح بینش و نوع نگرش فرهنگی جامعه، به خصوص قشر جوان را متحول نموده و مانع از تخریب محیط زیست و الگو پذیری کورکورانه در آنها شد.
4- تبدیل کاربری کاروانسراها به مراکز اقامتی- سیاحتی موجب تقویت حس ارتباط با گذشته های این سرزمین شده و انگیزۀ گردشگران را برای بازدید از مناطق اکوتوریستی افزایش می دهد و از سوی دیگرتوجه عمومی به برخی از جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهرستان سبزوار که درحال تخریب می باشد جلب شده و متولیان را ترغیب به حفظ و مرمت از این آثار باستانی خواهند نمود.
5- برگزاری اردوهای گردشگری با همکاری هیئت های کوهنوردی و فدراسیون های ورزشی مانند کوه پیمایی، صخره نوردی، ماسه نوردی و بیابانگردی به مناسبتهای مختلف موجب ترویج فرهنگ طبیعت گردی در بین اقشار مختلف مردم خواهد شد.
6- تهیه بروشورها، چاپ نشریات و ایجاد یک سایت اینترنتی با کمک اداره میراث فرهنگی وگردشگری، فرمانداری و شهرداری به صورت مشترک و هماهنگ، می تواند نقش مؤثری در ارتقاء کیفی تبلیغات و اطلاع رسانی از مناطق اکوتوریستی شهرستان سبزوار داشته باشد.
7- بهره برداریهای اکوتوریستی از محدوده حفاظت شده شیر احمد و ایستگاه تحقیقات جنگلها و مراتع حارث آباد به عنوان یک موزه بیابانی حیات وحش و پایگاه تخصصی بیابان زدایی با استقبال گسترده پژوهشگران و علاقه مندان به جاذبه های زیستی روبرو شده و از طریق ایجاد مراکز خدماتی و رفاهی در این محدوده ها زمینه اشتغال فراهم می شود.
8- فعال نمودن بخشهای صید وشکار با توجه به قرق ده ساله و پرورش گونه های کمیاب جانوری (جبیر و هوبره) در پناهگاه حیات وحش شیر احمد و منطقه شکار ممنوع پروند موجب استقبال چشمگیر گردشگران برای بازدید از این محدوده ها در مقیاس ملی و جهانی خواهد شد.
9- ایجاد امکانات تفرجگاهی از جمله ماهیگیری و قایقرانی تفریحی در کنار سدهای مخزنی سنگرد، کمایستان و یام با توجه به دوام ذخیره آب در طول تابستان، به توسعه گردشگری در این مناطق منجر خواهد شد.
10- ضرورت توجه مسئولین و متولیان کوهنوردی شهرستان سبزوار نسبت به تجهیز و ابزارگذاری دیواره های قابل اطمینان به منظور توسعه صخره نوردی و پر کردن اوقات فراغت جوانان
11- تشویق سرمایه داران محلی به ایجاد یک شرکت سرمایه گذاری خصوصی در زمینه بهره برداری از مناطق اکوتوریستی موجب بهبود مدیریت اجرایی و به نتیجه رسیدن سریع پروژه های گردشگری در سطح شهرستان سبزوار خواهد شد.
12- ایجاد زیرساختهای لازم برای آموزش رشته های جذابی چون اسکی روی تپه های ماسه ای و قایقرانی بادی در سطوح بیابانی موجب توسعه اقتصادی و افزایش امنیت در این مناطق خواهد شد.
13- با توجه به اینکه شهرستان سبزوار بزرگترین مرکز پرورش شتر به روش سنتی در سطح استان خراسان رضوی می باشد1، از این ظرفیت می توان جهت برگزاری تورها و مسابقات شتر سواری درعرصه های بیابانی که وسعت قابل توجهی از شهرستان را در برگرفته استفاده کرد و با تشویق سرمایه گذاران بخش خصوصی زیرساختها و امكانات اولیه در مناطق مستعد بیابانگردی را فراهم نمود.
14- دخالت مردم محلی در امور اجرایی و طرح های گردشگری نقش مهمی در موفقیت اهداف اکوتوریستی وحفظ محیط زیست خواهد داشت و چون رفاهشان به كیفیت این منابع و محیط زیست بستگی دارد، از هرگونه تلاشی به منظور حفظ آن دریغ نخواهند كرد.
با توجه به وسعت شهرستان سبزوار و مطرح شدن چندین محور گردشگری پروژه هایی را به منظور بهره برداری از این ظرفیتها و به صورت مجموعه های طبیعت گردی پیشنهاد می نمایم. این مجموعه ها شامل اماکن اکوتوریستی، تاریخی و فرهنگی به صورت یکجا و مکمل بوده و با ایجاد تأسیسات اقامتی- پذیرایی وتسهیلات رفاهی، ضمن استخدام و آموزش راهنمایان محلی می توانند به مناطق فعال اکوتوریستی تبدیل شوند. در این میان محور گردشگری داورزن – زعفرانیه به دلیل اینکه خود بخشی از راه ترانزیتی تهران به مشهد مقدس با جابه جایی سالانه بیش از 20 میلیون مسافر محسوب می شود از اهمیت ویژه ای برخوردار است. با توجه به این ویژگی و ضمن رعایت اولویت بندی دو مجموعه بزرگ گردشگری در طول این محور عبارتند از:

اولویت اول) پروژه ایجاد مجموعه طبیعت گردی و تاریخی ریوند:
این مجموعه به دلیل دارا بودن قابلیتهای طبیعی و فرهنگی، ازاهمیت ویژه ای برخوردار بوده و به عنوان اولین اولویت در تشکیل مناطق طبیعت گردی با قابلیتهای زیر معرفی می گردد.
1- آتشکده آذربرزین مهر ریوند که به عنوان قدیمی ترین اثر ملی به ثبت رسیده در سطح کشور مطرح و قدمت آن به دوره ساسانیان میرسد. وجود چشم اندازهای طبیعی بکر و دست نخورده در مسیر دسترسی از جمله چندین آبشار و صخره های مرتفع بر اهمیت اکوتوریستی آن افزوده اند .
2- ارتفاعات منحصر به فردی مانند کوههای گر با مناظر زیبایی که از نحوة خشک کردن فلفل قرمز بر سطح کوهپایه ها و تپه ماهورهای آن خلق شده، نظرگاه و لور با صخره ها و دره های سرسبز و غار لور در کنار مناطق بکر و دست نخورده ای چون دره ییلاقی «پا قلعه» در عمق ارتفاعات شمال روستای صدخرو، بیشه زارهای «گل گیوه» در ارتفاعات شمالی روستای ریوند، با کم نظیرترین پوشش گیاهی و گونه های کمیاب جانوری و اشکال دیدنی و منحصر به فردی که بر اثر فرسایش آبی- بادی در مسیر راه کوهستانی شملق وجود دارد به همراه «صخره های رسوبی» جنوب روستای ساروق و کیف، مجموعة کاملی از دیدنیها را در معرض دید علاقه مندان به طبیعت قرار می دهد
به دلایل فوق پیشنهاد می شود با ایجاد دهکدة توریستی در ابتدای این منطقه با هدف استفاده هرچه بیشتردوستداران طبیعت ازجاذبه های اکوتوریستی و ارائه خدمات و تسهیلات حمایتی و مکمل به آنها در مدت اقامت، اقدام گردد. نتیجه چنین اقدامی موجب به فعل در آوردن ظرفیت های بالقوه گردشگری منطقه، کمک به اکوتوریسم پایدار، ارتقای سطح کیفی خدمات عمومی و ایجاد محیطی امن، مطلوب و مطمئن برای گردشگران شده و توقف آنها را در مدت زمان بیشتری امکان پذیر می سازد، که خود عامل مؤثری در جهت توسعه اقتصادی و اشتغال زایی در سطح شهرستان سبزوار خواهد بود.
الویت دوم) پروژه ایجاد مجموعه طبیعت گردی و تاریخی زعفرانیه:
این مجموعه با دارا بودن قابلیتهای طبیعی ارزشمندی از جمله پناهگاه حیات وحش شیر احمد با گونه های کمیاب جانوری و گیاهی، آبشار و غار نور آباد می تواند در تلفیق با آثار تاریخی و فرهنگی ارزشمندی مانند کاروانسرا، آب انبار و قنات قدیمی زعفرانیه به یک مجموعه کامل گردشگری با اهداف اکوتوریستی تبدیل شود.
با توجه به خصوصیات منحصر به فرد در این دو مجموعه طبیعت گردی و به منظور بهره برداری اکوتوریستی از این قابلیت ها پیشنهاداتی به شرح زیر ارائه می گردد.
1- اغلب مسیرهای فرعی به مناطق اکوتوریستی کوتاه و خاکی می باشد. از طرفی روستا های متعددی در طول این مسیرهای دسترسی واقع شده اند که می توان برای نمونه به روستاهای فشتنق، کمیز، کلاته سادات، بیزه و نورآباد اشاره کرد. از آنجائیکه نقش جاده آسفالته در جذب گردشگر بر هیچ کس پوشیده نیست پیشنهاد می شود که از محل اعتبارات روستایی با دو هدف ارزشمند یعنی ارائه خدمات به روستائیان و کمک به روند توسعه اکوتوریسم با اولویت بخشی به آسفالت این گونه مسیرها، که در مجموع از 40 کیلومتر تجاوز نمی کند، اقدام گردد. بدون تردید این اقدام در بهبود شرایط اقتصادی منطقه و شهرستان درآینده تأثیر فراوان خواهد داشت.
2-با توجه به اهمیت مجموعه طبیعت گردی و تاریخی زعفرانیه در کنار جاذبه های طبیعی و تاریخی منحصر به فرد آن لازم است تا متولیان امر گردشگری با ایجادتسهیلات اقامتی رفاهی و امنیتی امکان بازدید بیشترخانواده ها را از این مجموعه طبیعت گردی فراهم سازندو بدون شک تا زمانی که بحث امکانات زیر بنایی و تامین امنیت به عنوان یک تنگنا مطرح باشد هیچ برنامه و طرحی نمی تواند موجبات توسعه پایدار صنعت اکوتوریسم در سطح شهرستان سبزوار را فراهم سازد.
* کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی


نظرات (0)

اولین نظر را شما ارسال کنید.

ارسال نظر

نام*
پست الکترونیکی
دیدگاه*