كد مطلب: 18
تعداد بازدید : 2077
تاريخ انتشار: دوشنبه 11 اسفند 1393 ساعت 20:26
آخرین بروزرسانی:

مهدی خلیلی

مشهد ،پایتخت معنوی ایران

معمولا می پندارند شهر ظرفی است که مردم در آن جای می گیرند و سکنی گزیدن آدمیان مانند جای گرفتن شیئی کوچک در یک جعبه است
th_b_image_ac1_64

مردمان صرفا در شهرها زندگی نمی کنندبلکه با شهرها زندگی می کنند.این جمله از مقاله دکتر رضا داور و نیز اصل مقاله با عنوان (شهر و ساکنانش )اگر چه بسیار تامل بر انگیز و پرسش آفرین است ،اما حقیقتی در خود نهفته دارد که سخن از هویت شهری می گوید. به راستی مشهد امروز به چه شناخته می شود؟این پایتخت معنویت ایران که می گویند جهان معنویت و معرفت چشم بر آن دوخته است آیا با نشانه ها ی معنویت و اخلاق و معرفت شناخته می شود و امروزه روز از مشهد چه نمادهایی به ذهن متبادر می شود و مهم تر آنکه نسل جدیدو ساکنان آینده این شهر آن را چگونه معرفی خواهند کرد؟ حسین نفر کارشناس شهر سازی و معماری ابتدااز قابلیت های شهر مشهد در راستای پایتخت معنویت ایران می گوید:حضور حدود 12 میلیون زائر،وسعت استان خراسان با تکیه بر انواع آب وهوا و اقلیم متفاوت ،مجاورت استان خراسان به مر کزیت مشهد با کشورهای مسلمان،وجود مکان های مذهبی و تفریحی از قابلیت های مهم این شهر مهم و دومین شهر معنوی است.اما وجود حاشیه نشینی در اطراف شهر مشهد،اختلاف طبقاتی در اقشار مختلف در شهر از نظر اقتصادی و فرهنگی به دلایل گوناگون از جمله مهاجرت ،ترافیک شهری سنگین در اکثر معابر مرکزی بخصوص در فصل حضور زائران ،وجود بافت قدیمی و فرسوده در مرکز شهر ،عدم وجود مدیریت کلان متمرکز ،حضور حضور مهاجرین جنگ تحمیلی و افغانی و حتی عراقی در مشهد و ساخت وسازهای غیر اصولی در برخی از مناطق شهراز محدودیت هایی است که این شهر را با محرومیت های زیادی مواجه ساخته است.این استاد دانشگاه راهکارهایی چون ،ارزیابی و بر آورد توانایی و استعدادهای بالقوه و بالفعل و قابلیت جذب سرمایه های محلی و ملی و بین المللی ،تعریف مناسبات ،ارتباطات و تدوین راهکارهای سر مایه گذاری آسان از طریق تصویب و اعمال قوانین شفاف و پر جاذبه و استفاده حداکثر از منابع استان را بر می شمارد و بر این نکات تاکید می نماید.
از دکتر رضا سوری کارشناس تاریخ می پرسم ،مشهد مقدس پایتخت معنویت چه شاخصه هایی دارد؟ایشان درباره پاسخ به این سوال می گوید:ابتدا می بایست شهر مقدس مشهد را از منظر تاریخی بررسی نماییم.شهر مقدس مشهد ،از آغاز پیدایش تاکنون دوران پر فراز ونشیبی را پشت سر گذاشته و مصایبی راتجربه نموده که بعضی از آنها،شهرهایی چون توس و سلطانیه را روانه گنجینه تاریخ ساخته است ،اما مشهد از جمله شهر هایی است که مقاوم و سر فراز بر پای ایستاده ،چرا که مرقد مطهر امامی همام ،فلسفه وجود و راز ورمز حیات و ضامن دوام و بقای آن بوده است و خواهد بود و اکنون میلیونها زایر از ایران و بلاد اسلامی برای زیارت و بهره مندی از فضای ملکوتی و معنایی مشهد مقدس و حرم مطهر امام رضاهمه نوع رنج و تعب رابا طیب خاطر پذیرا شده تا اکسیر معنا و معنویت را از پایتخت معنویت و معرفت به یادگارو ماندگاربگیرد.
این کارشناس تاریخ می افزاید: مشهدالرضا(ع) پایتختی که شأنیت خویش را با مشهد و شهادتگاه امام هشتم شدن به دست آورده است نه براساس قراردادهای سیاسی و عرفی و اجتماعی و حتی حقوقی.
بنابر این مشهد را «پایتخت معنوی ایران» دانستن یک تعارف نیست که فقط بر کاغذ نقش بسته باشد و باز به تعارف، کلمه به کلمه اش از زبان ها صادر شود، بلکه واقعیت است با حقیقتی به نام حرم مطهر امام رضا علیه السلام و خورشیدی که نه تنها «شمس توس» که «حضرت شمس الشموس» است و خورشید روزی خور خوان نور او.
آفتاب نشین های درگاهش نیز، حوزه علمیه ای است دیرینه سال که ستاره های فراوانی در آسمان معرفت و اندیشه دارد و دانشگاهی بزرگ به نام فردوسی که دهه ۷۰ حیات خود را می گذراند اما«دامن پرورده هایش»خود صاحب «دامن نور» شده اند و صاحب جانی که جهانی را روشنی می بخشد، در کنار آن دانشگاه آزاد است که اگر چه جوان تر است اما قامت چنان رفعت بخشیده که بتوان سربالا گرفت و دست بلند کرد برای میوه چیدن از خوشه های معرفتش.
دانشگاه علوم پزشکی و پیام نور و … نیز هر کدام ظرفیتی هستند برای تولید پیام و صد البته دانشگاهی به نام «علوم اسلامی رضوی» و دانشگاه امام رضا(ع) که خویشاوندی وثیقی با حریم و حرم دارد پس «پایتخت» خواندن مشهد برای عرصه معرفت و معنویت، نه یک تعارف بلکه یک واقعیت است اما باید دید، مسئولان هم باور دارند این را؟ یا در حد یک شعار و یک تعارف به آن نگاه می کنند، اگر تعارف است که صد حرف و حدیث در پی دارد و اگر باور به واقعیت رسیده مسئولان است هزار حرف و حدیث.
این استاد و کارشناس تاریخ می افزاید:از جمله این که مگر «پایتخت معنوی ایران اسلامی» نباید از لوازم متناسب با این نام گذاری برخوردار باشد؟ و نیز این که چقدر برای فراهم آمدن این لوازم و بسترسازی اقتضائات آن تلاش شده است؟ و باز این که وقتی قرار است «پایتخت معنوی ایران» معنویت را پایتخت باشد و به عنوان یک مرکز تولید پیام برای همه کشور عمل کند آیا ساز وکارهای آن، آن گونه که باید فراهم است یا نه؟
آیا عزمی برای فراهم سازی آن هست یا نه… اگر مشهد پایتخت معنوی ایران است که هست، باید لااقل در حوزه نرم افزاری تولید معنویت به آن توجه شود. باید نقش مشهد در معماری فرهنگ پندار و رفتار مردم برجسته شود. باید در مشهد «سبک زندگی» طراحی شود که نزدیک ترین سبک زندگی به حیات ائمه(ع) باشد و این سبک هم به همه کشور ارائه شود.
وی از نقش مراکز فرهنگی و رسانه ای می گوید و می گوید :اگرچه مشهد رسانه ای به وسعت جهان اسلام است ولی برای عینیت بخشی و تحقق پایتختی جهان اسلام نیازمند حوزه ها و دانشگاه و مراکز فرهنگ سازاست تا این شهر، چنان کارآمد شود که بتواند همه کشور را مدیریت معنوی کند. باید دوربین رسانه های دیداری و میکروفن رسانه های شنیداری و قلم رسانه های مکتوب همان طور که در عرصه سیاست و اقتصاد و… تهران را رصد می کنند وپیام های تولید شده در آن را به همه کشور وحتی جهان مخابره می کنند، مشهد را هم ببینند و پیام های تولید شده این پایتخت را هم به قلب مردمان سرزمین های دور و نزدیک برسانند.
به خصوص در مناسبت های مذهبی باید قوی ترین گروه های رسانه ای کشور در مشهد مستقر باشند و رویدادهای این پایتخت معنوی را روایت کنند و نهادهای مسئول هم باید نسبت به ارتقای فرهنگ و معنویت در این شهر چنان سامانمند تلاش کنند که همه استان ها و شهرها و روستاهای کشور حتی کشورهای دیگر هم خود را نیازمند مشهد و فرهنگ مشهد بدانند والا اگر قرار باشد در مناسبت های مذهبی که بستر اول معنویت است، رسانه ها و مسئولان مشهد را نبینند و یا درجه چندم به حساب آورند، دیگر نامیدن مشهدالرضا(ع) به عنوان پایتخت معنوی ایران چندان جدیت نخواهد داشت.
این درست که راز اصلی این نام گذاری، وجود حرم شریف امام هشتم(ع) است اما گشایش این راز می طلبد تا هم فرهنگ رضوی تولید و هم به همه جا صادر شود تا مشهد نقش تاریخی خود را در ارتقای معنویت ایرانیان و ایران ایفا کند و الا چه فرق است بین مشهد و اهواز و بوشهر و… که عنوان «پایتخت معنوی » ندارند؟
حدودچندسالی از نام گذاری مشهد به عنوان «پایتخت معنوی ایران» می گذرد. فکر می کنم زمان مناسبی است تا نگاهی به گذشته داشته باشیم و ببینیم پس از نام گذاری چه کرده ایم و چقدر توانسته ایم از مشهد برای تولید پیام و ارسال آن و ساماندهی سبک زندگی مردم، اقدام کنیم ؟ به راستی چه کرده ایم؟مجید دهلوی روزنامه نگار و خبرنگار در باره نقش مطبوعات و رسانه ها در پایتختی معنوی مشهد می گوید: رسانه ها در جوامع امروزی به عنوان چهارمین رکن دموکراسی شناخته شده است و نقش مهمی در مشارکت مردم، توسعه علمی، مشروعیت حکومت، اتحاد ملی و تغییرات اجتماعی ایفا می کند. مطبوعات براساس تغییرات وتحولات اجتماعی به طرح و مشکلات و مسائل اجتماعی چون تورم، جهانی شدن، جامعه ی مدنی، ترافیک، احزاب، اعتیاد، میراث فرهنگی،مالیات، بانک وشهر و شهروندی پرداخته و برای هر یک از این مسائل به اطلاع رسانی یا ارتقای فرهنگی در این حوزه ها دست می زنند.این کار شناس رسانه اولین مساله مطبوعات شهری را سیاست زدگی ونگاه حزبی می داند و می گوید:رسانه ها و مطبوعات بادید حزبی و جناحی و سیاسی به مسائل شهری نگریسته و یا می نگرند ولی شهرمشهد مساله ملی است. سیاست زدگی حاکم بر فضای جامعه، مطبوعات را نیز سیاست زده کرده است و به همین علت، متاسفانه نتوانسته است درصد بالایی از فضای اختصاص یافته به مطبوعات را بخود اختصاص دهد و اندک فضای اختصاص یافته در فضای مطبوعات، آلوده به سیاست و غرض ورزی شده و اصل خبر و متن واقعیت، همراه حاشیه ها گشته و در این راستا رسانه های خبری از منظر بدبینی یا خوشبینی به داستان شهر مشهدو پایتخت معنوی پرداخته و درنهایت تحلیل هایی ساده و کمتر ریشه دار ارائه می گردد.
همچنین اکثر رسانه ها در عرصه مسایل شهری مشهد در سطح توصیف و خبر باقی مانده و کمتر به مرحله تحلیل و کنکاش می پردازند. با نگاهی گذرا به بازتاب عملکرد مسایل شهری مشهددر مطبوعات کشورمان در می یابیم که حداکثر دو درصد از مطالب مربوط به مشهد مقدس در صفحه یک روزنامه ها چاپ می شود.
از مطالب و اخبار پیرامون شهر مقدس مشهددر صفحه اول اختصاص یافته در رسانه ها رویداد مدار می باشد.
روزمرگی و سطحی نگری بر مطبوعات در پردازش مساله شهری مشهدنیز، یکی از آسیب های رسانه های ایران است.مسائل شهری مشهد، جایگاه شایسته ای در مطبوعات بدست نیاورده اند، بسیاری از مطبوعات مساله و اهمیت مشهد را درک نکرده و مسئولان شهری نیزرابطه مناسبی با اصحاب رسانه برقرار نکرده، و به دغدغه هایشان پاسخ نداده و یا نمی دهند.

داریوش آل آقا مدیر سایت ایران هتل درباره نقش شهروندان مشهدی در راستای تحقق پایتختی معنوی این شهر می گوید: مشهد شهر امام رضا (ع) است و قبله آمال شیعیان جهان.وزائران زیادی را به خود جلب می کند.عزیمت میلیونها زائر و میهمان به سوی این دیار پاک و مقدس اقتضا می کند که ساکنان این دیار،آداب میزبانی و مهمان نوازی را به جا آورند.به جا آوردن آداب میزبانی هم همیشه به معنای صرف هزینه های هنگفت برای مهمان نیست بلکه هر کس به فراخور توان و البته بیشتر با نوع رفتار و برخورد مناسب می توان میزبان خوبی بود.زائری که به این شهر مراجعه می کند،اگر با گشاده رویی و راهنمایی مناسب از سوی شهروندان مواجه شود،نسبت به هویت جامعه شهری مشهد دیدگاه مثبتی خواهد داشت و اگر خدای ناکرده حتی یک نفر برخوردی نامناسب داشته باشد ،تصویر ترسیمی از شهروندان مشهدی تصویر خوشایندی نخواهد بود. وی بر این نکته تاکید می کند که مشهد حریم حرم امام رضا (ع) است و زایران برای زیارت این شهر مقدس متحمل رنج و زحمتی می شوند و انتظار ندارند تا شهروندان مشهدی نیز بر حجم این رنج و تعب بیافزایند .زیرا مسافران خسته از زندگی دنیایی و دنیوی و مسافرانی که درمندندو گاهی اوقات برخی دردها را نمی‌شود بیان کرد و نمی‌توان به توصیف آن پرداخت و نمی‌توان از محضر مشاوری کمک خواست و هنوز در عالم پزشکی نیز دارویی برای آن کشف نشده است و فقط به خالق عظیم و اولیای کریم و ائمه اطهار می‌توان گفت و راه درمان را نیز از آنها جست. لذا ضرورت دارد که شهروندان اهل معنا و معنویت بودن را درک نمایند واین افتخار عظیمی که صیب شهروندان شده است،صرفا جنبه تعارف و شعار و تزیین نباشد و اهمیت این مساله بر ،از مردم تا مسوولان .
هادی خداداد شهروند مشهدی در این رابطه نیز می گوید: مدتی قبل به یکی از شهرهای کشور مسافرت کرده بودم به همراه یکی از اقوام که اهل آن شهر بود ،رانندگی می کردم که ناگهان یک راننده سرش را از ماشین در آورد و گفت:ای بابا مشهدی!! چه کار می کنی ؟درست رانندگی کن !هر چه دقت کردم،دیدم هیچ اثری از مشهدی بودنم حتی در پلاک ماشین هم وجود ندارد،از آن قومی که اهل آن شهر بود،پرسیدم:این فرد از کجا فهمید،من مشهدی ام ؟پاسخ داد:هر کس در شهر ما بد رانندگی می کندبه او مشهدی می گویند!!براستی آیا رانندگی ما مشهدی ها آنقدر بد و دور از اصول و مقررات رایج است که در میان تمام شهرهای ایران به این ضرب المثل تبدیل شده ایم ؟!براستی شهروند دومین شهر مذهبی شیعیان جهان و مسوول شهری پایتخت معنویت و معرفت جهان امری سهل وممتنع است .سهل است اگر بخواهیم و اندکی از آموزه های رضوی را در نگرش ،گفتار ،کردار وپندارمان به کار گیریم و در تحقق آن تمام قد تلاش ورزیم و ممتنع است اگر خودمان را با شهروند غیر مشهدی مقایسه کنیم که آنگاه مشهد نیز شهری است مثل شهر های دیگرو شهروندانش مثل شهروندان دیگر شهرهای ایران.
اسماعیل خلیلی که مهندس شهرسازی است ،می گوید:مشهدامروز، به ابر شهر،جهانشهر و
کلانشهر و یا کشور شهری تبدیل شده است که مسائل و مشکلات خاص خود را دارد.مشهد امروز به یک کلانشهر پر از مشکلات عدیده، تبدیل شده است امروز، مشهدپر از ترافیک است. مشهد یک شهر آلوده است و مشهددر تناقض و تضاد بافت های نو و بافت های کهنه و فرسوده به سر می برد. بافت های قدیمی و فرسوده ی شهر مشهد به دلیل عقب ماندگی از سیر و تحول وتکامل توسعه ی شهر، طی گذشت چند سال متوالی با فرسودگی شدید و کالبدی از زوال اجتماعی روبرو است: نابسامانی های اجتماعی که در بر این فرسودگی ها بوجود آمد، باعث گریز ساکنان اصیل بافت ها و جایگزینی شهروندانی شد، که هیچ تعلق خاطری به محل زندگی خود ندارند. از طرف دیگر، تهاجم فرهنگی غرب، فرصت پی بردن به ارزش های معماری گذشتگان را از بین برده و موجب یک سری تغییرات کالبدی شده است که در تداوم منطقی با گذشته نیست. سهم آسیب دیدگی پایتخت،معنوی بیشتر از دیگر شهرها و سهم آشفتگی معماری مسکونی بیشتر از سایر فضاهای معماری بوده است. براستی به این سوالات چگونه پاسخ می دهیم؟
حجت الاسلام دهقانی از شهر اخلاق و معنویت و قانون می گوید:به یقین انتخا ب شعار شهر مشهدشهر معنویت و اخلاق و قانون بهترین گزینه برای مهار بحران های اجتماعی است زیرا قداستی که در اخلاق است که همچون یقین در ریاضیات ،آن را برتر از تجزیه و تحلیل می نشاند.تحقق این شعار منوط به برنامه ریزی ،شناخت مقتضیات زمان ،پذیرش این اصل که جامعه ای سالم تر و اخلاقی تر است که ارزشهای نیک و فضایل صالحه در آن قاعده باشند نه استثنا. جامعه پر از ناامنی و قانون شکنی جای زندگی نیست ،چرا که این مسائل اعتمادو امنیت را که موجب برقراری ارتباط صحیح شهری است ،را از بین برده و بدین سان ما در راستای اخلاقی شدن و معنوی گشتن زندگی شهری بخصوص در مشهد به توسعه و نوگرایی،بالا بردن سطح دانش و عقلانیت شهروندان وروش و برنامه ریزی نیاز داریم تا این شهر مقدس پایتخت معنوی جهان گردد و این نامگذاری تزیینی و شعاری نباشد.


نظرات (0)

اولین نظر را شما ارسال کنید.

ارسال نظر

نام*
پست الکترونیکی
دیدگاه*